ويژگيهاي جغرافيايي
استان كرمان با مساحتي در حدود 181716 كيلومتر مربع بين 25 درجه و 55
دقيقه تا 32 درجه عرض شمالي و 53 درجه و 26 دقيقه تا 59 درجه و 29
دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است. حد شمالي استان
كرمان به استانهاي خراسان ، يزد و حد جنوبي به استان هرمزگان، حد شرقي
به استان سيستان و بلوچستان و حد غربي آن به استان فارس محدود است.
استان كرمان با دربرگرفتن حدود 11 درصد از مساحت كشور بخش وسيعي از
پيكر جنوب شرقي فلات مركزي ايران را مي پوشاند و بدان واسطه كليه فعل و
انفعالات پيچيده و خشن طبيعي مربوط به شرايط آب و هوايي خشك و شديد
كويري را دارد. اما از آنجايي كه دو سوم اين سرزمين را كوهها مي
پوشانند. وجود گستره وسيع ارتفاعات از نفوذ و تسلط كامل شرايط مرگبار
كويري ( كوير لوت) بر پهنه كرمان تا حد قابل ملاحظه اي كاسته است.
تقسيمات كشوري
در حال حاضر استان داراي 16 شهرستان، 39 بخش، 53 شهر،143 دهستان و
5937 آبادي مسكوني بوده است. شهرستانهاي استان عبارتند از: كرمان،
سيرجان، رفسنجان، شهر بابك، بافت، بردسير، بم، زرند، كهنوج، جيرفت،
راور، منوجان ، عنبرآباد ،
قلعه گنج .
اقليم
آب و هوا
قليم استان كرمان از نظر تقسيم بنديهاي اقليمي جزو اقليم نيمه خشك
بياباني گرم محسوب گرديده است. اين استان در محل تلاقي رشته كوههاي مرتفع
زاگرس و مركزي ايران به طول تقريبا 160 كيلومتر واقع شده است و عرض اين كوير
كرمان را از سيستان و بلوچستان جدا مي كند. اين تلاقي استثنايي بين بلندي و
پستي، بين ناحيه كوهستاني و كويري، بين گرمي و سردي ويژگيهاي محيطي كم نظير و
اوضاع طبيعي خاصي را به وجود آورده است كه در كمتر منطقه اي از فلات استثنايي
ايران مي تواند مشاهده كرد. امتداد سلسله جبال زاگرس و كوههاي مركزي، استان
پهناور كرمان را به دو بخش متمايز خشك كويري و معتدل كوهپايه اي تفكيك نموده
كه در تلاقي با يكديگر از لحاظ اقليمي سه منطقه كويري و حاشيه كويري، گرمسيري
و سردسيري و كوهستاني را شكل داده اند. به همين دليل از معدود مناطقي است كه
داراي چهره هاي گوناگون محيطي و طبيعي مي باشد. ميزان
متوسط بارندگي ساليانه استان كرمان 145 ميليمتر و ميزان نزولات جوي وارده
بر پهنه استان نزديك به 27 ميليارد متر مكعب برآورد گرديده است .
كوه ها
مهمترين كوههاي استان عبارتند از: كوههاي هزار با ارتفاع 4465 متر،
لاله زار 4351 متر، جرپار 4135 متر،چهارگنبد 4000متر، پلوار 4233 متر،
جغتان 3957 متر، بحر آسمان 3886 متر،باغ(كوهبان) 3775 متر، جبالبارز
3741 متر و خبر 3845 متر. بلندترين قله استان چهل تن با ارتفاع 4465
متر مي باشد كه در رشته كوه هزار واقع شده اين قله بلندترين قله جنوب
كشور و چهارمن قله مرتفع كشور محسوب مي شود.
كم ارتفاع ترين نقاط استان در هامون جازموريان است كه حدود 350 متر از
سطح دريا ارتفاع دارد. ارتفاعات استان كرمان، ادامه سلسله جبال زاگرس
مي باشد كه از شمال غربي به جنوب شرقي استان امتداد يافته اند.
درياچه ها
درياچه هاي استان
عبارتند از: درياچه جازموريان، باتلاق بافق، باتلاق گاو خوني و حوزه
آبريز حاشيه كوير لوت. مهمترين درياچه استان، درياچه جازموريان است كه
با ارتفاع حدود 360 متر از سطح دريا و عمق نيم تا يك متر در مراتع پر
آبي و وسعت 1770 كيلومتر مربع در حداكثر پر ابي محاسبه شده است.
رودخانه ها
هليل رود در جيرفت با
840 كيلومتر مربع مساحت حوزه آبريز مهمترين رودخانه
دائمي استان است كه از كوههاي بافت سرچشمه مي گيرد. رودخانه شور، نساء
و تهرود در بم، خبر در بافت، آب بخشا در بردسير، راور در منطقه راور،
چاري و هفت كوسك در منطقه باغين رودخانه تنگوئيه يا پلنگي در سيرجان و
رودخانه هاي شهداد، سيرچ و ده بكري جاري هستند كه جمعا 16 رشته رودخانه
هاي دائمي استان را تشكيل مي دهند.
ويژگيهاي انساني :
خصوصيات جمعيتي: در حال حاضر جمعيت استان 2300000 نفر بوده است
كه 1330000 نفر در مناطق شهري و 950 هزار نفر در مناطق روستايي و
عشايري زندگي مي كنند .
خصوصيات فرهنگي
زبان: زبان مردم كرمان فارسي با گويش كرماني
است. ايلات و عشاير كه امروز بخش كوچكي از جمعيت
استان را در بر ميگيرند(حدود 5/2 درصد) و در مناطق
بافت- كهنوج- جيرفت- سيرجان- بردسير و بم پراكنده
اند- برحسب خاستگاه قومي خود به زبانهاي فارسي-
تركي- لري و بلوچي سخن مي گويند. در نقاط شهري و
روستايي استان پيش از 99 درصد مردم و در مناطق
عشايري در حدود 8/96 درصد مردم به زبان فارسي سخن
مي گويند.
دين:
توزيع نسبي جمعيت بر حسب دين در استان كرمان
براساس آمار سرشماري 1375 بيانگر اين مطلب است كه
68/99 درصد مسلمان، 7% زرتشتي، 1% كليمي، 1% مسيحي
، 23% آمار اظهار نشده است.
سابقه مدنيت:
سرزمين كهنسال و پهناور كرمان در فلات ايران -
يكي از قديميترين كانونهاي مدنيت به شمار مي آيد.
كشف دست آفريده هاي متنوع سنگي، سفالي و فلزي از
هزاره هاي پنجم بيش از ميلاد مسيح(ع) از تپه هاو
دشت هاي اين سامان بيانگر آن است و كشف آثار
گوناگون هنري و صنعتي در تپه يحيي( دره موغان
بافت) تل ابليس( جنوب كرمان) آقوس شهداد، ويرانه
هاي شهر دقيانوس جيرفت، گواه ظهور اولين تجليات
زندگي اجتماعي در اين پهنه از زمين مي باشند.
بقاياي آباديها و قلعه هاي كوچك و بزرگ در حاشيه
روستاها و شهرهاي امروز استان كرمان نشان از آن
است كه اين سرزمين در قلب جنوب شرقي ايران نه تنها
كانون اولين تجمعات انساني بوده، بلكه يكي از
مراكز مهم مدنيت و شكل گيري روستاها، شهرها و
همچنين قلمروهاي حكومتي بوده است. كرمان يكي از
كانونهاي اوليه مدنيت بوده و مردم اين سامان كه
الواح سومري از آنان با نام ماگان ياد كرده نه
تنها در زمينه كشاورزي، صنعت و هنر پيشرفته بوده
اند بلكه با ديگر جوامع و تمدنها از جمله تمدنهاي
بين النهرين، ماوراءالنهر و دره سند رابطه داشته
اند.
كرمان در گذشته از سرزمين هاي با اهميت ايران به
شمار مي رفته است كه بنادر و جزاير و سواحل جنوب
شرقي در حيطه حكومتي آن قرار داشته است. بسياري از
آداب و رسوم و معماري پيشينيان در اين سرزمين
همچنان حفظ شده است. ارگ بزرگ بم يكي از آثار مهم
تاريخي استان بشمار ميرود. بازار ابراهيم خان
كرمان كه يكي از معروفترين بازارهاي ايران است در
دوره زنديه ساخته شده است. مجموعه گنج علي خان نيز
كه در دوره صفويه احداث شده از آثار با ارزش
تاريخي استان بشمار مي رود.
